Cây Bồ Công Anh: Cách nhận biết, tác dụng

Cây Bồ Công Anh được biết rộng rãi bởi hình ảnh hoa của nó như 1 quả bóng phát tán hạt giống bay trước gió. Trước đây là một loài cỏ dại, nhưng những nghiêng cứu gần đây chỉ ra trong thành phần loại cây này có một số các dược tính có thể hỗ trợ chữa bệnh.

MỤC LỤC:

Cây Bồ công anh có mấy loại

Ở các địa phương Việt Nam hiện nay có 2 loại là Bồ Công Anh lùn và Bồ Công Anh Cao

Cây Bồ Công Anh lùn

 Danh pháp khoa học: Taraxacum officinale  Ở Việt Nam gọi là Bồ công anh Trung quốc, Sư Nha. Tiếng anh là Dandelion xuất phát từ tiếng Pháp dent de lion , nghĩa là “răng sư tử”, dùng để chỉ những chiếc lá có răng cưa của loài cây này.

 

bồ công anh cao

Cây Bồ Công Anh cao hay còn gọi diếp dại, mũi mác, diếp trời, rau mũi cày

Danh pháp khoa học: Lactuca indicaChi rau Diếp Lactuca, Họ Cúc Asteraceae .

Đọc thêm: Các loài Bồ Công Anh trên Thế giới và Việt Nam

Cây bồ công anh lùn

Đặc điểm Nhận biết cây Bồ Công Anh Lùn

Thân

Là cây thân cỏ sống từ 1-2 năm, thân mọc từ rễ cao từ 20 cm– 40 cm, không phân nhánh, có thể có màu đỏ tía.

 Toàn thân có mủ trắng như sữa, có lông tơ thưa thớt dọc theo thân. 

 

 

Là loại cây ưa ẩm mọc rải rác hoặc tập trung thành từng đám ở vườn, các bãi trống ven đường đi, trên nương rẫy hoặc chân đá vôi.

Lá cây bồ công anh

Lá đơn mọc thành chùm dưới gốc hình hoa thị, hình thuôn dài dài 5–45 cm, rộng 1–10 cm phiến lá xẻ thùy lông chim 4-5 đôi đều nhau, đỉnh nhọn, 1-2 cặp thùy gần cuống có khía răng nhọn, phiến lá men dần xuống cuống. Lá có lông ngắn thưa, mặt trên nhiều hơn mặt dưới.

Hoa

Hoa màu vàng Các đài hoa (các lá bắc giống hình chén giữ các bông hoa) bao gồm 12 đến 18 cánh. Các lá bắc hình mác xếp thành hai dãy, với các đỉnh hình chóp. Mùa hoa quả cũng rải rác trong suốt mùa hè và đầu mùa thu. Sau khi ra hoa quả, cây tàn lụi. Hạt có túm lông nhờ gió phát tán đi khắp nơi

bo cong anh pho thong 2

Cây Bồ công anh ở Việt Nam có thể tìm thấy ở Yên Bái, Lao Cai, Vĩnh Phúc, Thanh Hóa, Sơn La Quảng Trị, Quảng Ngãi, Quảng Nam, Gia Lai, Lâm Đồng, Đăk.Lăk , Kon Tum. Cây mọc tự nhiên dưới tán rừng kín, ẩm, ở độ cao 400-3.000 m mọc tương đối tập trung thường có nhiệt độ trung bình dưới 20 độ C.

Cây Bồ Công Anh Lùn có tác dụng gì

 Theo Đông y:

Vị hơi đắng, tính hàn (Đông Viên Dược Tính Phú)

Thanh nhiệt, giải độc, tán sưng tiêu ung (đặc hiệu trị vú sưng đau) (Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách)

Chủ trị: Trị đinh nhọt sưng tấy, tuyến vú viêm, nhiễm trùng đường tiểu, amidal viêm cấp tính (Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).

Liều dùng: Bên trong uống 12g-40g. Dùng tươi, giã nát đắp vào nơi sưng đau. Bên ngoài dùng tùy ý theo nhu cầu. 

Kiêng kỵ: Không có thấp nhiệt độc kỵ dùng. Ung thư thuộc hư hàn âm cấm dùng.

Theo Tây Y

Theo phân tích dược tính trên mẫu cây Bồ Công Anh Lùn Khoa Y Dược – Đại học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh

Toàn cây chứa 0,98% falvonoid toàn phần: flavonoid là yếu tố cần thiết để hấp thu Vitamin C – chất dinh dưỡng quan trọng chịu trách nhiệm cho việc tăng trưởng và tái tạo mô.

Flavonoid là chất chống oxy hoá mạnh mẽ là yếu tố then chốt giải thích tại sao flavonoid lại giúp ngăn ngừa và chữa bệnh ung thư.
Lá và hoa có: nước 88,8% , protein 0,6%, sợi 0,44%, phần chiết xuất bằng ether 1,6, tro 2,3%, cacbonhydrat 3,7%, photpho 59,1mg/100g, Vitamin C 73 mg/100g.
Rễ chưa taraxerol, taraxasterol, amyrin, stigmasterol

Ngoài ra còn chứa nhựa, cao su, glucid, các đường (glucose, fructose, cymarose), acid acetic, vitamin B2.

bo cong anh han quoc

Tác dụng dược lý – Công dụng: 

3 tác dụng chính của cây Bồ Công anh là:

Toàn cây Bồ công anh lùn chữa sưng vú, viêm tuyến vú, ít sữa

Tiểu tiện khó, nhiễm khuẩn tiết niệu.

Mụn nhọt, sưng tấy, lở ngứa ngoài da.

Hơn nữa cây cung cấp một lượng đáng kể một số khoáng chất, bao gồm sắt, canxi, magie và kali.

 

Rễ cây rất giàu carbohydrate inulin, một loại chất xơ hòa tan có trong thực vật hỗ trợ sự phát triển và duy trì vi khuẩn đường ruột khỏe mạnh trong đường tiêu hóa của bạn. Cây chứa nhiều chất chống oxy hóa. 

Chất chống oxy hóa là các hợp chất giúp trung hòa các gốc tự do, các phân tử là sản phẩm của úa trình trao đổi chất bình thường nhưng lại góp phần gây ran guy cơ mắc bệnh mãn tính nếu mức độ cao trong cơ thể bạn. do đó chất chống oxy hóa rất quang trọng để giữ cơ thể khỏe mạnh. 

Cây chưa hàm lượng cao chất chống oxy hóa beta carotene. Axit chicoric và axit chlorogennic là hai hợp chất hoạt tính sinh học trong cây có thể giúp giảm lượng đường trong máu. 

Cây cũng chưa kali một khoáng chất có liên quan đến việc giảm huyết áp ở những người có mức độ cao trước đó. 

Loài cây này có thể tác động gián giếp đến huyết áp do hàm lượng kali của nó. Rễ cây là 1 nguồn giàu chất xơ prebiotic inulin đã được chứng minh có tác dụng giảm táo bón và thúc đẩy sự di chuyển của thức ăn của hệ tiêu hóa.

Bài thuốc được biết đến của Cây Bồ Công Anh Lùn

1.Trị sản hậu không cho con bú, sữa tích lại làm cho vú căng, sưng: giã nát, đắp lên đó, ngày 3 đến 4 lần (Mai Sư phương).

2.Trị vú sưng đỏ: BC Anh 40g, Nhẫn đông đằng 80g, gĩa nát. Sắc với  2 chén nước còn 1 chén, uống trước bữa ăn (Tích Đức Đường phương).

3.Trị cam sang, đinh nhọt: BC Anh gĩa nát, lấy riêng một ít vắt nước trộn rượu sắc uống cho ra mồ hôi (Chứng Loại Bản Thảo).

4.Trị lở loét lâu ngày không khỏi, ong châm, rắn cắn, bọ cạp cắn: BC Anh gĩa nát,  đắp vào vết thương (Cấp Cứu phương).

5.Trị tuyến sữa viêm cấp tính: BC Anh 32g, Qua lâu, Liên kiều mỗi thứ 20g, Bạch chỉ 12g, sắc uống. Bên ngoài dùng BC Anh tươi gĩa nát đắp (Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).

6.Trị đinh nhọt, sưng độc phát sốt, lở loét ngoài da, đỏ mắt do phong hỏa: BC Anh 20g , Dã cúc hoa, Kim ngân hoa mỗi thứ 12g, Cam thảo sống 1,20g. Sắc uống.

7.Trị kết mạc viêm cấp tính, mắt đỏ sưng đau : BC Anh (tươi) 80g , Chi tử 7 trái, sắc uống (Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).

8.Trị đường tiểu viêm, bàng quang viêm, tiêu hóa kém, căng đau vùng dạ dầy: BC Anh 40g, Quất bì 24g, Sa Nhân 12g. Tán bột mỗi lần uống 1-2g, ngày 3 lần( Lâm Sàng Thường Dụng Trung Dược Thủ Sách).

Tác dụng phụ của cây Bồ Công Anh Lùn

Loại này có thể gay ra dị ứng đối với những người dị ứng cỏ phấn hương. Viêm da tiếp xúc cũng có thể xảy ra những người có da nhạy cảm

cay bo con anh cao 1

Cây Bồ Công Anh Cao

Đặc điểm Nhận biết cây Bồ Công Anh Cao

Danh pháp khoa học: Lactuca indica, Chi rau Diếp Lactuca, Họ Cúc Asteraceae . Phân bố ở Nam Á, Trung Quốc, Nhật Bản. Là một loài cây thân thảo sống 2 năm.

Thân: Thân cao 0,6-2 m, đôi khi đến 3 m, đơn hoặc chẻ nhánh ở phần trên.

 

Lá: Lá cây có nhiều hình dạng: lá phía dưới dài 30 cm, rộng 5-6 cm, gần như không có cuống, chia thành nhiều thùy hay răng cưa to, thô; lá trên ngắn hơn, không chia thùy, mép có răng cưa thưa. Nếu ta bấm vào lá và thân đều thấy tiết ra nhũ dịch màu trắng đục như sữa, vị hơi đắng.

Hoa: Cụm hoa kiểu chùy hình trụ hẹp, dài 20-40 cm. Đầu cụm hoa rộng khoảng 2 cm; cuống dài 10-25 mm, mọc thẳng. Tổng bao hình trụ, kích thước 10-13×5-6 mm, Hoa màu vàng hoặc màu tím.

Bồ công anh cao mọc hoang tại nhiều tỉnh miền Bắc Việt Nam. Đây là loại cây rất dễ trồng bằng hạt, mùa trồng vào tháng 3-4 hoặc 9-10, cũng có thể trồng bằng mẩu gốc, sau 4 tháng là có thể thu hoạch được. Thường thì nhân dân ta hái lá về dùng tươi hay phơi hoặc sấy khô để dùng dần, không cần chế biến gì đặc biệt.

Cây Bồ Công Anh Cao có tác dụng gì

Theo Đông y:

Theo y học cổ truyền, Bồ công anh Việt Nam vị đắng ngọt, tính lạnh, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tiêu thũng, chữa các bệnh mụn nhọt, lở loét, viêm dạ dày – tá tràng, viêm gan, viêm họng..

Ở Việt Nam, cây Bồ công anh Việt Nam là một vị thuốc dân gian để chữa bệnh sưng vú, tắc tia sữa, mụn nhọt đang sưng mủ, hay bị mụn nhọt, đinh râu. Còn dùng uống trong chữa bệnh đau dạ dày, ăn uống kém tiêu.

Những bài thuốc từ cây Bồ Công Anh Cao:

1- Chữa sưng vú, tắc tia sữa: hái 20-40 g lá bồ công anh tươi, rửa sạch, thêm ít muối, giã nát, vắt lấy nước uống, còn bã dùng đắp lên nơi vú sưng đau. Thường chỉ dùng 2-3 lần là đỡ. (Theo GS.TS Đỗ Tất Lợi -Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam).

2- Chữa ăn uống kém tiêu, hay bị mụn nhọt: lá bồ công anh khô 10-15 g; nước 600 ml (khoảng 3 bát con); sắc còn 200 ml (1 bát) (có thể đun sôi kỹ và giữ sôi trong vòng 15 phút); uống liên tục trong vòng 3-5 ngày, có thể kéo dài hơn. (TheoGS.TS Đỗ Tất Lợi -Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam).

3- Chữa đau dạ dày: lá bồ công anh khô 20 g; lá khôi 15 g; lá khổ sâm 10 g; thêm 300 ml nước, đun sôi trong vòng 15 phút, thêm ít đường vào, rồi chia 3 lần uống trong ngày. Uống liên tục trong vòng 10 ngày, sau đó nghỉ 3 ngày rồi uống tiếp cho đến khi khỏi. (Theo GS.TS Đỗ Tất Lợi -Những cây thuốc và vị thuốc Việt Nam).

4- Chữa mắt đau sưng đỏ: BC anh 40 g, dành dành 12 g. Sắc uống ngày một thang. (theo BS Anh Minh, Sức Khỏe & Đời Sống).

5-Chữa mụn nhọt: BC Anh 40 g, bèo cái 50 g, sài đất 20 g. Sắc uống ngày một thang. (theo BS Anh Minh, Sức Khỏe & Đời Sống).

6- Chữa viêm họng: BC Anh 40 g, kim ngân hoa 20 g, cam thảo nam 10 g. Sắc uống ngày một thang. (theo BS Anh Minh, Sức Khỏe & Đời Sống).

7- Chữa viêm loét dạ dày, tá tràng: BC Anh 40 g, lá khôi, nghệ vàng 20 g, mai mực 10 g, cam thảo 5 g. Sắc uống ngày một thang. (theo BS Anh Minh, Sức Khỏe & Đời Sống).

 

Lá cây bồ công anh

8-Viêm phổi, phế quản: BC Anh 40 g, vỏ rễ dâu 20 g, hạt tía tô 10 g, kim ngân hoa 20 g, cam thảo nam 10 g. Sắc uống ngày một thang. (theo BS Anh Minh, Sức Khỏe & Đời Sống).

9-Chữa Viêm gan virus: Bồ công anh 30 g, nhân trần 20 g, chó đẻ răng cưa (kiềm vườn) 20 g, rau má 30 g, cam thảo nam 20g. Sắc uống ngày một thang. (theo BS Anh Minh, Sức Khỏe & Đời Sống). 

Tây y

Bồ công anh chứa nhiều Sắt (tương đương với lượng sắt tìm thấy trong rau dền),Vitamin A, B, C cao và nhiều nguyên tố vi lương khác như Magie, Canxi …

Lá Trong lá chứa khoảng 1,5% protein, 0,4% chất béo, 2,2% carbohydrate, 0,7% tro  . 

Thân chứa 0,6% protein, 0,1% chất béo, 2,1% carbohydrate, 0,5% tro.

Tài liệu tham khảo : Nghiêng cứu dược tính của Bồ Công Anh 

Cám ơn bạn đã đọc bài viết!

Trả lời